Sprawy spadkowe bardzo często rodzą konflikty w rodzinie, zwłaszcza gdy po śmierci bliskiej osoby pojawiają się wątpliwości co do tego, kto i na jakiej podstawie powinien dziedziczyć majątek. Jednym z najczęstszych pytań, z jakimi zgłaszają się klienci do kancelarii, jest kwestia relacji pomiędzy testamentem a dziedziczeniem ustawowym. W praktyce wiele osób nie ma świadomości, które zasady mają pierwszeństwo i w jakich sytuacjach testament może zmienić porządek dziedziczenia przewidziany w przepisach prawa.

Podstawową regułą prawa spadkowego jest to, że dziedziczenie testamentowe ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Oznacza to, że jeżeli spadkodawca sporządził ważny testament, to właśnie jego treść decyduje o tym, komu przypadnie majątek po zmarłym. Dziedziczenie ustawowe znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy testament nie został sporządzony albo gdy okaże się on nieważny w całości lub w części.

Testament jest wyrazem woli spadkodawcy i pozwala mu samodzielnie zdecydować o losach swojego majątku. Może on powołać do spadku dowolne osoby, niekoniecznie członków najbliższej rodziny. Może również określić udziały w spadku w sposób odmienny niż przewidują to przepisy o dziedziczeniu ustawowym. Właśnie dlatego testament często staje się źródłem sporów pomiędzy spadkobiercami, którzy spodziewali się dziedziczenia na innych zasadach.

W przypadku dziedziczenia ustawowego krąg spadkobierców oraz wysokość ich udziałów są ściśle określone w przepisach kodeksu cywilnego. W pierwszej kolejności do spadku powołani są małżonek oraz dzieci spadkodawcy. Jeżeli zmarły nie miał dzieci, dziedziczą jego małżonek oraz rodzice, a w dalszej kolejności rodzeństwo i ich zstępni. Ten porządek ma charakter sztywny i obowiązuje wyłącznie wtedy, gdy brak jest skutecznego testamentu.

Często zdarza się, że testament obejmuje jedynie część majątku spadkodawcy. W takiej sytuacji w odniesieniu do pozostałej części majątku zastosowanie znajduje dziedziczenie ustawowe. Może to prowadzić do sytuacji, w której spadek dzielony jest na podstawie dwóch różnych tytułów -testamentu i ustawy. W praktyce takie sprawy wymagają szczegółowej analizy, aby prawidłowo ustalić udziały poszczególnych spadkobierców.

Istotnym zagadnieniem jest również kwestia zachowku, który stanowi swoiste ograniczenie swobody testowania. Nawet jeśli testament w pełni pomija najbliższych członków rodziny, nie oznacza to, że zostają oni całkowicie pozbawieni ochrony prawnej. Małżonek, dzieci, a w niektórych przypadkach także rodzice spadkodawcy, mogą domagać się zapłaty zachowku, jeżeli zostali pominięci w testamencie lub otrzymali udział mniejszy, niż wynikałoby to z dziedziczenia ustawowego.

W praktyce wiele sporów powstaje również na tle ważności testamentu. Testament sporządzony z naruszeniem przepisów, pod wpływem błędu, groźby lub w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji może zostać skutecznie podważony. W takiej sytuacji, po stwierdzeniu nieważności testamentu, do dziedziczenia dochodzą osoby wskazane w ustawie. To właśnie dlatego tak istotne jest prawidłowe sporządzenie testamentu oraz jego analiza po śmierci spadkodawcy.

Warto również pamiętać, że testament może zostać w każdej chwili odwołany lub zmieniony. Oznacza to, że wcześniejszy testament traci moc w zakresie, w jakim jest sprzeczny z nowym rozrządzeniem. Często zdarza się, że w obrocie prawnym funkcjonuje kilka testamentów sporządzonych przez tę samą osobę. W takich przypadkach kluczowe znaczenie ma ustalenie, który z nich jest najpóźniejszy i w jakim zakresie obowiązuje.

Relacja pomiędzy testamentem a dziedziczeniem ustawowym wymaga każdorazowo indywidualnej oceny. Nie wystarczy samo stwierdzenie istnienia testamentu - konieczne jest ustalenie jego ważności, zakresu oraz skutków prawnych dla poszczególnych spadkobierców. Błędy na tym etapie mogą prowadzić do długotrwałych sporów sądowych i poważnych konsekwencji finansowych.

Kancelaria Radcy Prawnego Kamili Gierus-Lenczner oferuje kompleksowe wsparcie w sprawach spadkowych, zarówno na etapie planowania dziedziczenia, jak i po śmierci spadkodawcy. Indywidualne podejście do każdej sprawy, profesjonalizm oraz osobisty kontakt z prawnikiem pozwalają rzetelnie ocenić sytuację prawną i wybrać najlepsze rozwiązanie. Pomoc kancelarii obejmuje analizę testamentów, prowadzenie spraw o stwierdzenie nabycia spadku, dochodzenie zachowku oraz reprezentację w sporach pomiędzy spadkobiercami.

Jeżeli masz wątpliwości, czy w Twojej sprawie zastosowanie ma testament czy dziedziczenie ustawowe, warto skonsultować się z prawnikiem. Odpowiednio wczesna analiza sytuacji pozwala uniknąć niepotrzebnych konfliktów i zabezpieczyć swoje prawa majątkowe.

Masz pytania? Skontaktuj się z Kancelarią.